TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI (*)

 
Kurucu Mecliste Kabul Tarihi :18.10.1982
Halkoyuna Sunulmak Üzere Tasarının Resmî Gazetede İlanı : 20.10.1982-17844
Kanunun Halkoyu ile Kabul Tarihi : 7.11.1982
Halkoyu Sonucunun Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi : 9.11.1982-17863 Mükerrer

Kanun Numarası 

: 2709

Kabul Tarihi  

: 7.11.1982

Resmî Gazete

: 9.11.1982-17863 Mükerrer

 

 

 

BİRİNCİ KISIM

Genel Esaslar

 

MADDE 1 . – I. Devletin şekli

MADDE 2 . – II. Cumhuriyetin nitelikleri

MADDE 3 . – III. Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti

MADDE 4 . –IV. Değiştirilemeyecek hükümler

MADDE 5 . – V. Devletin temel amaç ve görevleri

MADDE 6 . – VI. Egemenlik

MADDE 7 . – VII. Yasama yetkisi

MADDE 8 . – VIII. Yürütme yetkisi ve görevi

MADDE 9 . – IX. Yargı yetkisi

MADDE 10 . – X. Kanun önünde eşitlik

MADDE 11 . – XI. Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü


İKİNCİ KISIM

Temel Haklar ve Ödevler

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

 

MADDE 12 . –I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği

MADDE 13 . – II. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması

MADDE 14 . – III. Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması

MADDE 15 . – IV. Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması

MADDE 16 . – V. Yabancıların durumu

İKİNCİ BÖLÜM

Kişinin Hakları ve Ödevleri

 

MADDE 17 . – I. Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı

MADDE 18 . – II. Zorla çalıştırma yasağı

MADDE 19 . – III. Kişi hürriyeti ve güvenliği

IV. Özel hayatın gizliliği ve korunması

MADDE 20 . – A. Özel hayatın gizliliği

MADDE 21 . –B. Konut dokunulmazlığı

MADDE 22 . – C. Haberleşme hürriyeti

MADDE 23 . – V. Yerleşme ve seyahat hürriyeti

MADDE 24 . – VI. Din ve vicdan hürriyeti

MADDE 25 . –VII. Düşünce ve kanaat hürriyeti

MADDE 26 . – VIII. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti

MADDE 27 . – IX. Bilim ve sanat hürriyeti

X. Basın ve yayımla ilgili hükümler

MADDE 28 . – A. Basın hürriyeti

MADDE 29 . –B. Süreli ve süresiz yayın hakkı

MADDE 30 . – C. Basın araçlarının korunması

MADDE 31 . – D. Kamu tüzelkişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı

MADDE 32 . – E. Düzeltme ve cevap hakkı

XI. Toplantı hak ve hürriyetleri

MADDE 33 . –A. Dernek kurma hürriyeti

MADDE 34 . – B. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

MADDE 35 . – XII. Mülkiyet hakkı

XIII. Hakların korunması ile ilgili hükümler

MADDE 36 . – A. Hak arama hürriyeti

MADDE 37 . – B. Kanunî hâkim güvencesi

MADDE 38 . – C. Suç ve cezalara ilişkin esaslar

MADDE 39 . –XIV. İspat hakkı

MADDE 40 . – XV. Temel hak ve hürriyetlerin korunması

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler

MADDE 41 . –I. Ailenin korunması

MADDE 42 . – II. Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi

III. Kamu yararı

MADDE 43 . – A. Kıyılardan yararlanma

MADDE 44 . – B. Toprak mülkiyeti

MADDE 45 . – C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması

MADDE 46 . – D. Kamulaştırma

MADDE 47 . – E. Devletleştirme ve özelleştirme (*)

MADDE 48 . – IV. Çalışma ve sözleşme hürriyeti

V. Çalışma ile ilgili hükümler

MADDE 49 . – A. Çalışma hakkı ve ödevi

MADDE 50 . – B. Çalışma şartları ve dinlenme hakkı

MADDE 51 . – C. Sendika kurma hakkı

MADDE 52 . – D. Sendikal faaliyet

VI. Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt

MADDE 53 . – A. Toplu iş sözleşmesi hakkı

MADDE 54 . – B. Grev hakkı ve lokavt

MADDE 55 . – VII. Ücrette adalet sağlanması

VIII. Sağlık, çevre ve konut

MADDE 56 . – A. Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması

MADDE 57 . – B. Konut hakkı

IX. Gençlik ve spor

MADDE 58 . – A. Gençliğin korunması

MADDE 59 . – B. Sporun geliştirilmesi

X. Sosyal güvenlik hakları

MADDE 60 . – A. Sosyal güvenlik hakkı

MADDE 61 . – B. Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler

MADDE 62 . – C. Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları

MADDE 63 . – XI. Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması

MADDE 64 . – XII. Sanatın ve sanatçının korunması

MADDE 65 . – XIII. Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları(*)

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Siyasî Haklar ve Ödevler

 

MADDE 66 . – I. Türk vatandaşlığı

MADDE 67 . – II. Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları

III. Siyasî partilerle ilgili hükümler (*)

MADDE 68 . – A. Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma

MADDE 69 . – B. Siyasî partilerin uyacakları esaslar

IV. Kamu hizmetlerine girme hakkı

MADDE 70 . – A. Hizmete girme

MADDE 71 . – B. Mal bildirimi

MADDE 72 . – V. Vatan hizmeti

MADDE 73 . – VI. Vergi ödevi

MADDE 74 . – VII. Dilekçe hakkı

 

ÜÇÜNCÜ KISIM

Cumhuriyetin Temel Organları

BİRİNCİ BÖLÜM

Yasama

I. Türkiye Büyük Millet Meclisi

MADDE 75 . – A. Kuruluşu

MADDE 76 . –B. Milletvekili seçilme yeterliliği

MADDE 77 . –C. Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçim dönemi

MADDE 78 . – D. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin geriye bırakılması ve ara seçimleri

MADDE 79 . – E. Seçimlerin genel yönetim ve denetimi

F. Üyelikle ilgili hükümler

MADDE 80 . – 1. Milletin temsili

MADDE 81 . – 2. Andiçme

MADDE 82 . – 3. Üyelikle bağdaşmayan işler

MADDE 83 . – 4. Yasama dokunulmazlığı

MADDE 84 . – 5. Milletvekilliğinin düşmesi (*)

MADDE 85 . – 6. İptal istemi

MADDE 86 . – 7. Ödenek ve yolluklar

II. Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri

MADDE 87 . – A. Genel olarak

MADDE 88 . – B. Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi

MADDE 89 . – C. Kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanması

MADDE 90 . – D. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma

MADDE 91 . – E. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme

MADDE 92 . – F. Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme

III. Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler

MADDE 93 . – A. Toplanma ve tatil

MADDE 94 . – B. Başkanlık Divanı

MADDE 95 . –C. İçtüzük, siyasî parti grupları ve kolluk işleri

MADDE 96 . – D. Toplantı ve karar yeter sayısı

MADDE 97 . – E. Görüşmelerin açıklığı ve yayımlanması

IV. Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları

MADDE 98 . – A. Genel olarak

MADDE 99 . – B. Gensoru

MADDE 100 . – C. Meclis soruşturması

İKİNCİ BÖLÜM

Yürütme

I. Cumhurbaşkanı

MADDE 101 . – A. Nitelikleri ve tarafsızlığı

MADDE 102 . – B. Seçimi

MADDE 103 . – C. Andiçmesi

MADDE 104 . – D. Görev ve yetkileri

MADDE 105 . – E. Sorumluluk ve sorumsuzluk hali

MADDE 106 . – F. Cumhurbaşkanına vekillik etme

MADDE 107 . – G. Cumhurbaşkanı Genel Sekreterliği

MADDE 108 . – H. Devlet Denetleme Kurulu

II. Bakanlar Kurulu

MADDE 109 . – A. Kuruluş

MADDE 110 . – B. Göreve başlama ve güvenoyu

MADDE 111 . –C. Görev sırasında güvenoyu

MADDE 112 . – D. Görev ve siyasî sorumluluk

MADDE 113 . – E. Bakanlıkların kurulması ve bakanlar

MADDE 114 . – F. Seçimlerde geçici Bakanlar Kurulu

MADDE 115 . –G. Tüzükler

MADDE 116 . –H. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin Cumhurbaşkanınca yenilenmesi

İ. Millî Savunma

MADDE 117 . – 1. Başkomutanlık ve Genelkurmay Başkanlığı

MADDE 118 . – 2. Millî Güvenlik Kurulu

III. Olağanüstü yönetim usulleri

A. Olağanüstü haller

MADDE 119 . – 1. Tabiî afet ve ağır ekonomik bunalım sebebiyle olağanüstü hal ilânı

MADDE 120 . – 2. Şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması sebepleriyle olağanüstü hal ilânı

MADDE 121 . –3. Olağanüstü hallerle ilgili düzenleme

MADDE 122 . – B. Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hali

IV. İdare

A. İdarenin esasları

MADDE 123. 1. İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği

MADDE 124 . – 2. Yönetmelikler

MADDE 125 . – B. Yargı yolu

C. İdarenin kuruluşu

MADDE 126 . – 1. Merkezî idare

MADDE 127 . – 2. Mahallî idareler

D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler

MADDE 128 . – 1. Genel ilkeler

MADDE 129 . – 2. Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence

E. Yükseköğretim kurumları ve üst kuruluşları

MADDE 130 . – 1. Yükseköğretim kurumları

MADDE 131 . – 2. Yükseköğretim üst kuruluşları

MADDE 132 . – 3. Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar

MADDE 133 . – F. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilişkili haber ajansları*

MADDE 134 . – G. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu

MADDE 135 . – H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları

MADDE 136 . – İ. Diyanet İşleri Başkanlığı

MADDE 137 . – J. Kanunsuz emir

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Yargı

I. Genel hükümler

MADDE 138 . – A. Mahkemelerin bağımsızlığı

MADDE 139 . – B. Hâkimlik ve savcılık teminatı

MADDE 140 . – C. Hâkimlik ve savcılık mesleği

MADDE 141 . – D. Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması

MADDE 142 . –E. Mahkemelerin kuruluşu

MADDE 143. – F. Devlet Güvenlik Mahkemeleri

MADDE 144 . – G. Hâkim ve savcıların denetimi

MADDE 145 . – H. Askerî yargı

II. Yüksek mahkemeler

A. Anayasa Mahkemesi

MADDE 146 . – 1. Kuruluşu

MADDE 147 . – 2. Üyeliğin sona ermesi

MADDE 148 . – 3. Görev ve yetkileri

MADDE 149 . – 4. Çalışma ve yargılama usulü

MADDE 150 . – 5. İptal davası

MADDE 151 . – 6. Dava açma süresi

MADDE 152 . – 7. Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi

MADDE 153 . – 8. Anayasa Mahkemesinin kararları

MADDE 154 . – B. Yargıtay

MADDE 155 . –C. Danıştay

MADDE 156 . – D. Askerî Yargıtay

MADDE 157 . – E. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi

MADDE 158 . – F. Uyuşmazlık Mahkemesi

MADDE 159 . – III. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu

MADDE 160 . – IV. Sayıştay

DÖRDÜNCÜ KISIM

Malî ve Ekonomik Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Malî Hükümler

I. Bütçe

MADDE 161 . – A. Bütçenin hazırlanması ve uygulanması

MADDE 162 . – B. Bütçenin görüşülmesi

MADDE 163 . – C. Bütçelerde değişiklik yapılabilme esasları

MADDE 164 . – D. Kesinhesap

MADDE 165 . – E. Kamu iktisadî teşebbüslerinin denetimi

İKİNCİ BÖLÜM

Ekonomik Hükümler

 

MADDE 166 . – I. Planlama

MADDE 167 . – II. Piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesi

MADDE 168 . – III. Tabiî servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi

IV. Ormanlar ve orman köylüsü

MADDE 169 . – A. Ormanların korunması ve geliştirilmesi

MADDE 170 . – B. Orman köylüsünün korunması

MADDE 171 . – V. Kooperatifçiliğin geliştirilmesi

VI. Tüketiciler ile esnaf ve sanatkârların korunması

MADDE 172 . –A. Tüketicilerin korunması

MADDE 173 . – B. Esnaf ve sanatkârların korunması

 

BEŞİNCİ KISIM

Çeşitli Hükümler

MADDE 174 . – I. İnkılâp kanunlarının korunması

ALTINCI KISIM

Geçici Hükümler

GEÇİCİ MADDE 1 . –

GEÇİCİ MADDE 2 . –

GEÇİCİ MADDE 3 . –

GEÇİCİ MADDE 4 . –

GEÇİCİ MADDE 5 . –

GEÇİCİ MADDE 6 . –

GEÇİCİ MADDE 7 . –

GEÇİCİ MADDE 8 . –

GEÇİCİ MADDE 9 . –

GEÇİCİ MADDE 10 . –

GEÇİCİ MADDE 11 . –

GEÇİCİ MADDE 12 . –

GEÇİCİ MADDE 13 . –

GEÇİCİ MADDE 14 . –

GEÇİCİ MADDE 15 . –

GEÇİCİ MADDE 16 . –

YEDİNCİ KISIM

Son Hükümler

MADDE 175 . – I. Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma

MADDE 176 . – II. Başlangıç ve kenar başlıklar

MADDE 177 . – III. Anayasanın yürürlüğe girmesi